Huiselijk geweld tegen vrouwen, of ‘geweld thuis’ zoals de burgemeester Anja Schouten het liever noemt. Vaak vinden slachtoffers in Alkmaar de juiste hulp wel, maar er zijn ook vrouwen die vastlopen en daardoor in een risicovolle tot ronduit levensgevaarlijke situatie blijven hangen. Voor hen springt de burgemeester nu persoonlijk in de bres. “Soms moet iemand buiten de lijntjes durven kleuren.”
“Geweld achter de voordeur is de meest voorkomende vorm van geweld in Nederland,” stelt burgemeester Anja Schouten wanneer we haar spreken. Maar, merkt ze, toch heeft dat de afgelopen jaren veel minder aandacht gekregen dan andere geweldsvormen. Niet bij haar. Het heeft diepe indruk gemaakt toen ze er mee in aanraking kwam via haar werk bij de politie.
Schouten was directeur van diverse landelijke afdelingen en politiechef van Eenheid Noord-Holland. “En hoe langer je of hoe meer je je erin verdiept, hoe meer vrouwen, hulpverleners en vrijwilligersorganisaties je spreekt die met verhalen komen waar je echt akelig van wordt.”
“Voor de meeste slachtoffers werkt de hulpverleningsstructuur gewoon goed”, benadrukt ze. “Maar een kleine categorie komt klem te zitten tussen alle goede onderdelen van ons systeem. Ik voel me verplicht om te kijken of ik een handje kan helpen. Wat me drijft zijn die verhalen van vrouwen, de onmacht die je daarbij kan voelen en dat je denkt: nou dat kan toch niet waar zijn!? Ik zie ook zulke goede en betrokken hulpverleners en tóch lukt het soms niet met z’n allen.” (tekst gaat verder onder de foto)
Tijdens Orange the World eind vorig jaar deed Schouten tijdens een interview een oproep aan Alkmaarse slachtoffers die tussen de wal en het schip zijn gevallen, om haar persoonlijk te mailen. “Dat heb ik afgekeken van de burgemeester van Rijswijk.” Die oproep heeft tot nu toe zes gesprekken opgeleverd.
Een voorbeeld van wat ze zoal hoorde, geeft de burgemeester liever niet en verwijst naar het boek ‘Zij is van mij’ van Saskia Belleman. Hierin worden schrijnende situaties geschetst, en ook levensbedreigende. Situaties waarin het slachtoffer volledig in de macht van de man is gekomen, waarin hij haar heeft geïsoleerd en haar geloofwaardigheid heeft ondermijnd – de man met zijn rationale verklaringen versus de emotionele vrouw. “Geweld thuis is de meest gevaarlijke vorm voor vrouwen.” (tekst loopt door onder de foto’s)
De vraag is wat de toegevoegde waarde kan zijn van Anja Schoutens persoonlijke betrokkenheid. Sowieso krijgt ze een beter beeld van waar slachtoffers in Alkmaar tegenaan lopen, maar ze kan er dan ook naar handelen. Als burgemeester kan ze gewicht in de schaal leggen. “Ik kan door te luisteren, te bellen, of een verantwoordelijkheid te nemen iets realiseren wat in het totaal van het systeem nog niet gelukt is. Ik zou ook een lelijke brief kunnen schrijven. Soms moet iemand de verantwoordelijkheid nemen om buiten de lijntjes te gaan.”
Verder kan een burgemeester makkelijker huisvesting regelen voor het slachtoffer en eventueel kinderen, desnoods door een woning te huren, maar de vermeende dader tot 28 dagen zijn huis uit zetten kan ook. “En of hij nou de kostwinnaar of eigenaar van het huis is, dat maakt dan allemaal even niet uit.”
Schouten dringt er samen met andere burgemeesters bij de Tweede Kamer op aan om de grens op te rekken naar een heel jaar, net zoals in het Verenigd Koninkrijk. Na de moord op Clare Wood werd daar Clare’s Law ingesteld om daders tot een jaar een huisverbod op te leggen. “Vaak blijkt 28 dagen niet genoeg om de situatie te kalmeren.” (tekst gaat verder onder de foto)
Ook pleit de Alkmaarse burgemeester voor meer hulp voor daders, zoals bij het Rotterdamse expertisecentrum Filomena. “Daar gaat de helft van de zorg uit naar de daders. Strafrecht moeten we zeker inzetten, maar we moeten er ook voor zorgen dat er iets in hun hoofd om gaat, anders kan het geweld zich opnieuw voordoen. Misschien niet in deze relatie, maar in een volgende.” Hulp beide kanten op helpt ook bij vechtscheidingen met kinderen. “Dan moet je toch een manier van omgaan met elkaar vinden.”
Schouten weet dat de uitdagingen binnen het zorgsysteem niet zomaar zijn opgelost. Personeelstekorten, beperkte budgetten en wachtlijsten zijn een realiteit. “Kijk, ik heb geen toverstafje, maar de meest gevaarlijke situaties, die moeten we proberen snel op te lossen.”
De inmenging van de Alkmaarse burgemeester valt samen met een bewustwordingscampagne rond de acht ‘rode vlaggen’ van femicide. Zodat vrouwen vroegtijdig machtsspelletjes, neigingen tot geweld en dergelijke leren herkennen en rechtsomkeert maken. En zodat sporen van geweld, machtsmisbruik, stalking en angsten bij stille slachtoffers worden opgemerkt door familie, vrienden of hulpverleners en zij een helpende hand kunnen uitsteken. (tekst loopt door onder de afbeeldingen)
Op de vraag of zij, met ook haar achtergrond bij de politie, zicht heeft op hoe vaak mannen vals beschuldigd worden, zegt Schouten: “Die vraag wordt vaak gesteld. In de praktijk is dat maar zelden het geval. Daarbij baseer ik me even op strafrechterlijke cijfers hè. Maar wat ik zelf echt ongelofelijk belangrijk vind – ik begin altijd met het geloven van degene die zich meldt, dat is mijn uitgangspunt. En ik doe dit ook niet voor de waarheidsvinding, dat is echt aan de politie.”
De persoonlijke inmenging is geen tijdelijk project, benadrukt Anja Schouten. Zo lang ze nog burgemeester is, dat is minimaal nog anderhalf jaar, staat haar deur open voor slachtoffers die vast zitten in het zorgsysteem. “Ik ben hier al jaren mee bezig en dat blijf ik doen.” (hoofdfoto: Streekstad Centraal)