Wie de verkiezingsprogramma’s van 2022 naast de uiteindelijke politieke resultaten in Alkmaar legt, ziet een opmerkelijk contrast. De politieke arena beloofde destijds vuurwerk en fundamentele keuzes over de toekomst van de stad, maar de Alkmaarder kreeg de afgelopen jaren uiteindelijk vooral ‘zacht bestuur’ en compromissen.
Om te begrijpen waarom de scherpe randjes gedurende deze bestuursperiode overal vanaf zijn gevijld, is het cruciaal om niet slechts naar de eindstreep te kijken, maar naar de politieke aardverschuiving die de stad halverwege de rit verlamde. De opvallende drang naar rust en harmonie in het huidige stadhuis is namelijk geen onverklaarbaar gebrek aan visie, maar een direct overlevingsmechanisme na de traumatische val van de eerste coalitie. (tekst gaat verder onder de foto)
De bestuursperiode begon in 2022 wel degelijk met een stevig ideologisch fundament. Na de stembusgang nam in eerste instantie een overwegend progressief blok de leiding. Dit eerste college schuwde de grote woorden en harde kaders niet. Er lagen ambitieuze plannen voor verregaande vergroening, een onbuigzame eis van dertig procent sociale huur bij nieuwbouw en een visie waarin de overheid resoluut de ruimtelijke regie in de stad zou pakken.
Dit eerste stadsbestuur liep echter stuk op precies die scherpe politieke principes. De vastgelopen asielopvang en de voortrekspositie bij de huisvesting van statushouders bleken een onoverbrugbare splijtzwam, waarna de coalitie voortijdig en met een ongekende bestuurlijke botsing klapte.
Uit de as van deze crisis trad de ‘Alkmaarse Stad en Landcoalitie’ aan, een nieuw bestuur waarin behoudendere partijen als de VVD en OPA stevig de macht naar zich toetrokken. Om een nieuwe politieke implosie koste wat kost te voorkomen, koos deze nieuwe samenstelling bewust voor een wezenlijk andere bestuursstijl. Scherpe campagnestandpunten werden in hoog tempo ingeruild voor voorzichtige polderoplossingen. (tekst gaat verder onder de foto)
Waar de VVD en OPA tijdens de verkiezingen nog spraken over strenge regels en duidelijke grenzen rondom integratie en de bijstand, werden die harde teksten in het nieuwe akkoord geruisloos afgezwakt tot milde formuleringen over begeleiding en ondersteuning.
Vergaande klimaatmaatregelen en ruimtelijke dromen sneuvelden eveneens; de nieuwe coalitie streek de plooien glad door sociale bouweisen te halveren en nadrukkelijk het midden op te zoeken. Alles was erop gericht om te deëscaleren: een compromis had voortaan in Alkmaar altijd de voorkeur boven een botsing. (tekst gaat verder onder de foto)
Te midden van deze ideologische pacificatie zocht de politiek wel nadrukkelijk naar veilig terrein om successen te boeken, wat vooral resulteerde in lovenswaardige pogingen om dichter bij de inwoner te gaan staan. Hierin vonden de partijen elkaar moeiteloos.
Met de introductie van een initiatievenloket en zogeheten ‘groene golfambtenaren’ probeert de gemeente de bureaucratie voor de inwoner daadwerkelijk te verminderen en meer mee te denken. Ook projecten zoals ‘Wijk aan Zet’, waarbij bewoners zelf budget krijgen om plannen voor hun buurt uit te voeren, zijn tastbare en positieve resultaten van deze bestuurlijke verzoening.
Zelfs het in de campagne veelbesproken raadgevend referendum werd ingevoerd en daadwerkelijk in de praktijk gebracht. Dat dit referendum uiteindelijk over het relatief veilige en overzichtelijke onderwerp ‘vuurwerk’ ging, is echter eveneens symptomatisch voor de voorzichtige koers van dit college. Het laat de legitieme vraag open of het Alkmaarse bestuur een dergelijk instrument ook durft in te zetten wanneer het om écht politiek gevoelige en ruimtelijk complexe besluitvorming gaat. (tekst gaat verder onder de foto)
Het bestuurlijke landschap in Alkmaar is door deze accentverschuiving uiteindelijk uiterst rustig en voorspelbaar geworden. Er zijn in de tweede helft van de periode geen grote coalitieruzies meer geweest en wethouders bleven zonder politieke incidenten op hun post, als we het aftreden van wethouder Epskamp na een lang ziekteverlof en een minder fraaie rol bij zijn partij-financiën even buiten beschouwing laten.
Dat bewijst ontegenzeggelijk dat de pragmatische samenwerking na een roerige start functioneert. Maar rust is niet automatisch sterk bestuur. Voor de inwoner betekent dit namelijk tegelijkertijd dat de écht grote keuzes stelselmatig vooruit worden geschoven. (tekst gaat door onder de foto)
Een stad die flink groeit, worstelt met woningnood en zich moet voorbereiden op grote financiële tekorten vanuit het Rijk, eist vroeg of laat meer dan alleen voorzichtigheid en stabiliteit. De belofte in 2022 was een slagvaardig bestuur dat dichter bij de inwoners staat, maar de praktijk in Alkmaar wees keihard uit: wie na een politieke breuk uit lijfsbehoud iedereen tevreden wil houden, mist uiteindelijk politieke lef. Als je iedereen tevreden wil houden, maak je zelden een scherpe keuze.