Een scheur in een dijk hoeft niet meteen gevaarlijk te zijn. Maar wanneer de bodem steeds verder uitdroogt, wil het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) wél precies weten waar zulke scheuren zijn ontstaan en hoe ze zich ontwikkelen. Daarom zijn de komende weken tientallen medewerkers op pad voor een grootschalige controle van dijken.
In totaal wordt zo’n 450 van de totaal 1500 kilometer aan dijken in het gebied geïnspecteerd. Daarbij wordt vooral gezocht naar zichtbare veranderingen die kunnen wijzen op uitdroging of beweging van de dijk. De controles zijn inmiddels begonnen en leveren ook daadwerkelijk aandachtspunten op.
Dat blijkt bijvoorbeeld tijdens een inspectie bij West-Graftdijk. Gebiedsbeheerder Vincent Elings en objectbeheerder waterveiligheid Nino Gubbels bekijken daar de dijk langs de Groeneweg. Ze lopen over verschillende delen van het talud en letten onder meer op scheuren, verzakkingen en veranderingen langs de waterkant.
Op een van de plekken ziet Elings iets wat zijn aandacht trekt. “Ik zie daar een stuk grond het water in komen”, zegt hij. De grond lijkt daar te zijn vervormd. “Daar moeten we dus even gaan kijken.” De twee zijn uren bezig met een relatief beperkt deel van het totale traject. Na ongeveer acht kilometer hebben ze drie locaties gevonden waar scheuren zichtbaar zijn. Bij één daarvan blijkt het niet om een oppervlakkig barstje te gaan. “Daar zit behoorlijk wat diepte in.”. (tekst gaat door onder de foto)
Wat de inspecteurs onderweg tegenkomen, wordt digitaal geregistreerd. Niet alleen de locatie van een scheur wordt opgeslagen, ook bijvoorbeeld de afmetingen en eventuele vervorming van de dijk of de aangrenzende sloot worden genoteerd. Op die manier kan HHNK bepalen welke plekken extra aandacht of herstel nodig hebben.
Sommige beschadigingen kunnen relatief eenvoudig worden aangepakt. Elings verwacht dat één van de gevonden scheuren met kleikorrels kan worden gevuld. “Dit is niet zo’n grote scheur, dus als er kleikorrels in komen dan zwelt dat op en dan is de scheur ook weer dicht.” Een andere waarneming vraagt meer onderzoek. Op die plek lijkt de vervorming van de dijk door te lopen tot aan de sloot. Eerst moet duidelijk worden wat daar precies aan de hand is voordat wordt bepaald of ingrijpen nodig is.
De langdurige droogte stelt HHNK voor meer problemen. Het hoogheemraadschap probeert voldoende zoet water in het gebied beschikbaar te houden en tegelijkertijd te voorkomen dat zout water verder het watersysteem binnendringt. Daarom zijn ook maatregelen genomen die merkbaar zijn voor recreanten. Twaalf sluizen worden tijdelijk minder vaak geopend voor de pleziervaart. Daarnaast gaan vispassages dicht. (tekst gaat door onder de foto)
Dijkgraaf Remco Bosma legt uit waarom juist die doorgangen tijdens droge omstandigheden een rol spelen. “Sluizen en vispassages zijn doorgangen waar zout water binnen kan komen”, zegt hij tegen NH Nieuws, mediapartner van Streekstad Centraal. De beperking van de zoutindringing volgt op een afweging van belangen. Het tijdelijk afsluiten van vispassages heeft gevolgen voor vissen die zich tussen wateren willen verplaatsen, terwijl verzilting juist problemen veroorzaakt voor natuur en landbouw. “Dat zoute water is gewoon schadelijk voor landbouw en natuur als je een zoetwatertekort hebt.”
Dat een periode zonder veel regen ook voor de waterveiligheid gevolgen kan hebben, staat bij waterschappen sinds de zomer van 2003 nadrukkelijk op het netvlies. Toen verschoof in Wilnis een uitgedroogde veendijk. De gebeurtenis maakte duidelijk dat niet alleen grote hoeveelheden water, maar ook langdurige droogte een risico voor dijken kan vormen. (tekst gaat door onder de foto)
Vooral bij veen is uitdroging iets om scherp in de gaten te houden. Veranderingen in het vochtgehalte kunnen invloed hebben op de bodem en daarmee op een dijk die uit dat materiaal is opgebouwd. “Sinds die tijd zijn wij alert”, zegt Bosma over de lessen uit 2003. “Bij neerslagtekort schalen wij op en inspecteren de dijken.” De aanpak van de waterschappen is sindsdien verder ontwikkeld. “Dat jaar is een grote les geweest en sinds die tijd hebben we meer beheersmaatregelen genomen.”
Voor HHNK betekent de huidige droge periode daarom vooral veel werk in het veld. Ongeveer veertig inspecteurs zijn ingezet om de geselecteerde 450 kilometer aan dijken te bekijken. Voor die controleronde is vooralsnog ongeveer twee weken uitgetrokken. Het hoogheemraadschap kijkt tegelijkertijd verder dan de situatie van deze zomer. Langdurige droge perioden kunnen ook de komende jaren gevolgen hebben voor de manier waarop het watersysteem en de dijken worden beheerd.
De inspecties van nu moeten vooral voorkomen dat veranderingen onopgemerkt blijven. Elings en Gubbels hebben zelf ongeveer 25 kilometer dijk toegewezen gekregen om in twee weken te controleren, terwijl ze net begonnen zijn. “We hebben dus nog wat te gaan.”