Met PEN-dorp verliest Alkmaar opmerkelijke architectuur – maar niet helemaal

Hydraulische sloopklem breekt betonnen muur met uitstekende wapening, terwijl toeschouwers op de voorgrond kijken

Geschreven door

in

Rode daken tussen het groen. Menigeen keek er tóch even voor om, als ie over de Helderseweg Alkmaar uit of juist weer binnen reed. Het PEN-dorp aan het Noordhollandsch Kanaal was toch net even anders dan de meeste moderne kantoorgebouwen. Maar het verdwijnt en dat was dit weekend goed te zien.

Ooit zat er het Provinciaal Elektriciteitsbedrijf Noord‐Holland (PEN), nu moet er een woonwijk verrijzen. Daarom kon het Alkmaarse rodedakendorp zaterdag één van de locaties zijn van de landelijke Demolition Day. Een dag rond het thema slopen, maar zeker niet slopen alléén. Er was juist ook aandacht voor het erfgoed en voor circulair slopen, waarbij materialen worden hergebruikt.

Demolition Day wordt georganiseerd door branchevereniging VERAS als ‘open dag van de sloop- en asbestverwijderingsbranche’, en dat al voor de vijfde keer. (tekst gaat door onder de foto)

Kind en vrouw bedienen minigravers in een zandbak, terwijl volwassenen toekijken op een afgezette bouwplaats
Niet iedere bezoeker had nog herinneringen aan hoe het ooit was – er kwam een mooie mix op Demolition Day af. (foto: Marco Schilpp)

Het evenement trok de nodige belangstellenden naar het PEN-dorp. Ook omdat veel Alkmaarders toch wel herinneringen aan dit complex hebben. Een kantoor met karakter, dat was het. De architect, Abe Bonnema, hield bij het ontwerpen van het kantoor nadrukkelijk rekening met de wensen van de mensen die er moesten komen werken.

Het ontwerpproces leverde een opmerkelijk gebouw op, dat aan de ene kant ten tijde van de oplevering in 1982 het grootste kantoorgebouw van Alkmaar was, maar aan de andere kant kleinschalig voelde. Typisch was de structuur van vierkanten van ongeveer zeven bij zeven meter, die de gebruikers zelf konden koppelen tot grotere ruimtes. (tekst gaat door onder de foto)

Graafmachine sloopt een gebouw; beton en kabels hangen los, met puin op de grond en een arbeider links
De oude vierkanten verloren langzaam iedere vorm. (foto: Marco Schilpp)

Die rode daken, en de zachtkleurige bakstenen, versterkten het gevoel van kleinschaligheid. Op het eerste oog leek het kantoorcomplex meer op een woonwijk dan op een werkplek. Ook voor het groen was veel aandacht geweest: de tuinen werden ontworpen door de befaamde tuinarchitecte Mien Ruys.

Een woonwijk leek het, een hotel misschien, een ‘dorp’ – dat afwijkende uiterlijk bezorgde het complex zijn roem. De ligging aan één van de toegangswegen van Alkmaar versterkte dat nog: het PEN-dorp werd een oriëntatiepunt, een iconisch gebouw voor Alkmaar. (tekst gaat door onder de foto)

Bouwvakker in helm besproeit puin en stof terwijl een sloopkraan een betonnen gebouw afbreekt
Slopen is een geconcentreerd werkje, de tijd van de botte sloopkogel is voorbij. (foto: Marco Schilpp)

Tóch moet het weg. Hier zullen woningen komen. Daar de bestaande blokken voor hergebruiken, het is wel overwogen, maar het bleek geen haalbare kaart. De toeschouwers zagen zaterdag dus échte sloop. Maar wat waarde heeft, zal worden hergebruikt.

En de nieuwe woonwijk die hier verrijst, die zal nog de sfeer van het oude PEN-dorp ademen. Zo blijft de originele architectuur van Abe Bonnema hier een levende herinnering. Iets van die nieuwbouw was zaterdag ook al te zien.

Niet eens zo veel verder oostwaarts kunnen liefhebbers ook nog de houtskeletwoningen bewonderen van dezelfde architect. Maar ook het Stadskantoor en het politiebureau zijn van deze Friese architect, die een tijdlang zijn stempel mocht drukken op Alkmaar – en ondanks de sloop van het PEN-dorp een beetje invloed blijft houden.