Categorie: Van de redactie

De waarheid, en niets dan de waarheid. Dat is waar het in de journalistiek toch om zou moeten gaan. Geruchten zijn er genoeg in de wereld, wilde verhalen ook – aan de journalist de schone taak om daar de waarheid uit te filteren en díé te presenteren aan de lezer. Bijvoorbeeld aan de lezer van Streekstad Centraal.

Journalisten hebben verschillende middelen om geruchten, verhalen of hun eigen vermoedens op waarheid te controleren. Dat doen we bijvoorbeeld door zelf ergens heen te gaan, zodat we met eigen ogen zien wat er is gebeurd. De traditionele verslaggeving is dat, deze week nog bij brandend vuilnis in de Alkmaarse Langestraat.

Een andere mogelijkheid is contact opnemen met een instantie die méér weet. Bij een ongeluk of een misdrijf is dat de persvoorlichting van de politie. (tekst gaat door onder de foto)

De persvoorlichter van de politie zit in een bijzondere positie. Deze voorlichter heeft toegang tot véél feiten, maar tegelijk kan het handig zijn om niet al die feiten te delen. Sommige informatie is ‘daderkennis’, om de dader te verhoren helpt het dan als er nog niet te veel over het misdrijf naar buiten is gekomen.

Als journalisten begrijpen we dat en we zoeken hier ook de samenwerking met de persvoorlichting van de politie. Soms gaat dat goed. Deze week schreven we over drugs in chocolade, die kinderen uitdeelden in Heerhugowaard, zonder dat ze zelf van die drugs wisten. Een verhaal dat Streekstad Centraal al eerder bij de politie wilde checken. “Wacht er nog even mee”, kregen we toen te horen. “We willen eerst de verdachte nog horen.”

In zo’n geval is Streekstad Centraal best bereid te wachten, ook al ging het verhaal intussen rond op Facebook. Het heeft meerwaarde om de échte toedracht te kunnen vertellen en we begrijpen het dat een politie-onderzoek soms even duurt. (tekst gaat door onder de foto)

Maar wat als we zelf betrouwbare informatie hebben, en alleen even met de politie willen afstemmen of het verstandig is om die te publiceren? Dan zou het toch mogelijk moeten zijn om daar open en eerlijk over te kunnen spreken met de voorlichter.

Deze week bleek weer eens hoe lastig dat dan is. Een geweldsmisdrijf in Heiloo riep maandagmorgen veel vragen op, ook bij de naaste buren, merkten we. Het lukte ons om antwoorden op een deel van die vragen te krijgen, maar de details waren zo gruwelijk dat we die pas wilden publiceren als we wisten dat nabestaanden ook al op de hoogte waren.

“Daar kunnen we geen mededelingen over doen”, was bij herhaling het antwoord van de politie. “Of Streekstad Centraal dat publiceert is een ethische afweging.”

Op de redactie was er vervolgens behoorlijke eensgezindheid: dit is waar, we vertrouwden onze bronnen, en het is nieuws. Maar liever hadden we op die groene knop gedrukt in de wetenschap dat deze afschuwelijke waarheid al op een professionele manier met de betrokkenen was gedeeld. (tekst gaat door onder de foto)

Het schuurt nog meer als er bij de politie wel informatie ís, maar journalisten die niet mogen horen, omdat de politie er zelf als eerste mee naar buiten wil komen. “We werken aan een eigen persbericht”, horen we dan. Leuk, maar zo werkt het niet: de pers, dat zijn wij al, het kan niet de bedoeling zijn dat de website van de politie met die van de omroep concurreert.

Zoiets gebeurde enkele maanden geleden toen in Heerhugowaard een drugslab werd gevonden, midden in een woonwijk. Een succesje van de politie natuurlijk, zo’n vangst – maar de voorlichters wilden er niets over zeggen. Het persbericht zou later wel komen, ‘we delen nu niks’.

Toen is Streekstad Centraal het werk maar zélf gaan doen. We vroegen bij buren wat zij wisten en legden contact met de verhuurder. Toen kwam er iets boven water wat het succesje van de politie in een ander daglicht zette: er waren al veel eerder meldingen gedaan over deze woning. (tekst gaat door onder de foto)

Vanuit het perspectief van de politie zijn deze laatste twee verhalen eigenlijk óók ongunstig. De politie wil graag enige controle over de feiten die ze verzamelen, maar door elk overleg af te houden, viel die controle weg. In het laatste geval leidde dat ook tot kritiek op de politie na een op het eerste gezicht juist succesvolle drugsvangst. De kwestie werd zelfs politiek toen ook het college van Dijk en Waard onvolledige informatie bleek te hebben gekregen van de politie.

In zekere zin zijn rechercheurs en journalisten elkaars collega’s. Ze zoeken allebei naar de waarheid en werken ook allebei met middelen om die waarheid goed te controleren: factcheck. Een rechercheur kan soms op een muur van onwil stuiten, dat is frustrerend – betrokkenen die hun mond houden, of professionals die schermen met hun beroepsgeheim.

Maar omgekeerd stuiten ook journalisten op onwil. De politie wil het verhaal liever zélf publiceren, zonder kritische noot, en overleg over hoe en wanneer anderen wat naar buiten brengen ligt nogal eens moeilijk. Een goede samenwerking zou ons allebei dienen, maar iets staat dat in de weg. Er lijkt te weinig vertrouwen te zijn.

Er worden vaak, op hoog politiek niveau ook, mooie woorden gewijd aan hoe belangrijk onafhankelijke pers is in een democratie als de onze. Waarheidsvinding, feiten – dat beschermt ons tegen leugens en geheimzinnigdoenerij. Maar als het er echt om spant, wint wantrouwen het van die mooie woorden. En dat is zonde voor ons allemaal.

Het is zomer, het is de tijd van de grote en kleine evenementen. En de regio Alkmaar heeft daar geen gebrek aan. De combinatie van flink wat eigen inwoners – in alle gemeenten samen toch zo’n 300.000 – met de drukke Noordzeekust én de goede bereikbaarheid van de steden Alkmaar en Dijk en Waard maakt het heel aantrekkelijk om hier een mooi evenement op poten te zetten.

Tóch blijkt dat in de praktijk regelmatig ingewikkeld. Zo kwam niet lang geleden naar buiten dat na eerdere twijfels, Lichtjesavond Alkmaar écht niet doorgaat in 2026. En deze week nog was er in het landelijke nieuws aandacht voor het bekende Amsterdamse festival Kwaku, dat stopt in zijn huidige vorm. In beide gevallen wezen de organisaties naar ingewikkelde regelgeving.

Dat bracht meteen raadsvragen in herinnering, een maand geleden gesteld door de VVD en het CDA in de gemeente Dijk en Waard: of het college het beeld herkende dat organisatoren van evenementen het als ‘ingewikkeld’ ervaren om iets van de grond te krijgen. (tekst gaat door onder de foto)

Voor de duidelijkheid: het kan wél, zeker. Dit weekend is er bijvoorbeeld het drukbezochte festival Liquicity in het Geestmerambacht. Een festival met een behoorlijke staat van dienst en een professionele opzet.

Ook kleinschaligere evenementen vinden gewoon plaats, zoals Zomer op het Plein in de binnenstad van Alkmaar en de vertrouwde braderieën in de kustdorpen. Tóch is er wel iets dat wringt. De Alkmaarse Lichtjesavond werd immers geschrapt van de agenda: “De organisatie heeft deze moeilijke beslissing genomen omdat het evenement inmiddels zo is gegroeid dat het niet langer alleen door vrijwilligers kan worden georganiseerd”, was daarbij de afweging van de organisatie.

“Om de veiligheid en continuïteit van het evenement te waarborgen, is een volgende professionaliseringsslag noodzakelijk”, blikte de organisatie van de Lichtjesavond vast vooruit op een toekomst met een ándere personele bezetting en een andere samenwerking met de gemeente. (tekst gaat door onder de foto)

Die gemeente Alkmaar wíl best, dat blijkt ook wel uit de samenwerking die er is gevonden. De gemeente blijft nauw betrokken bij de opzet van de lichtjesavond nieuwe stijl. Toch is het niet moeilijk kritiek te hebben op die ‘noodzakelijke’ professionalisering. Als de veiligheidseisen zo streng zijn dat alleen professionals ermee kunnen werken gaat er toch iets verkeerd.

Die eisen komen niet noodzakelijk van de gemeente zelf. Het probleem speelt ook haast overal, zoals ook de moeilijkheden rondom het Kwaku Festival al lieten zien. Lokale overheden hebben te maken met strenge en vaak ingrijpende regelgeving van het rijk, en dat in een bestuurlijke cultuur waarin overheden elkaar hard afrekenen op eventuele fouten.

De kracht van een lokale overheid zit ook in de kennis van de plaatselijke situatie en in de mogelijkheid om een beetje te improviseren. Dat bleek mooi tijdens de opbouw van de Oudorper kermis, toen er twijfel stond over het veld waar die kermis altijd op staat. Kon dat de attracties wel houden? Ja, dat kon, bleek naderhand, maar toen was er al geïmproviseerd: de kermis was op een ander plekje opgebouwd en kon gewoon doorgaan.

Maar lang niet altijd hebben plaatselijke overheden de vrijheid om te improviseren. Eén broedende ransuil kan al voldoende zijn. (tekst gaat door onder de foto)

De vragen die in Dijk en Waard aan het college zijn gesteld spitsen toe op een mogelijke verandering in de laatste jaren. “Zijn er sinds 2024 wijzigingen doorgevoerd in beleid, werkinstructies, prioriteiten, handhavingskaders of interne richtlijnen voor BOA’s en toezichthouders die actief zijn bij evenementen?”, willen de partijen weten.

Maar het loont dus om verder te kijken dan alleen die eigen gemeentelijke organisatie. Wat we hier vooral zien is een overheid die meer en meer vastzit in eindeloze en vaak compromisloze controle. De wet is de wet en als één tent is goedgekeurd voor het bewuste festival, dan is een andere tent dat zeker niet. Gesprekken slaan dood op ‘het kan niet anders, zo is het nou eenmaal geregeld’ – en dat is ook gewoon hoe het is.

De worsteling van organisatoren is daardoor in wezen niet anders dan waat vaak goedbedoelende ambtenaren zelf ook ervaren: dat er gewoon niet veel ruimte meer is. De wetten worden tot achter de komma gespeld. Hoe ingewikkeld het intussen is mag intussen wel blijken uit het antwoord op de geciteerde raadsvragen van 24 juni. Dat laat nog altjd op zich wachten.