Dromen zijn het, gedachten die bewust buiten de gebaande paden zijn gegaan, plannen zonder doorberekening of ambtelijk rapport met extra voorwaarden. Het Architectuur Informatiecentrum Alkmaar (AIA) bracht met de ‘ideeënprijsvraag’ voor een nieuw Kanaalschiereiland eerst en vooral de verbeelding aan de macht. “Soms moet je je hart volgen.”
AIA-voorzitter Ed Diepenmaat herhaalde vrijdagmiddag in Theater De Vest nog maar eens dat het hem menens is. Het Kanaalschiereiland, tussen ‘oude stad’ en ‘nieuwe stad’, verdient een betere invulling dan dat gesloten politiebureau wat er nu staat. Met de ideeënprijsvraag had hij gehoopt de discussie daarover op gang te brengen.
Dat blijkt gelukt. Er waren veel belangstellenden die een ontwerp wilden insturen, al bleken de spelregels nog best ingewikkeld. De presentatie van de prijswinnaars en de opening van de expositie met daarin alle ontwerpen trok vrijdag ook de nodige betrokken Alkmaars naar De Vest. Al wist iedereen: dit gaat niet meteen gebeuren, wat we hier zien is op zijn best toekomstmuziek. (tekst gaat door onder de foto)
“Nee, het is mij een genoegen om de prijzen uit te reiken, maar ik heb wel een slechte mededeling: wij zijn gebonden aan kaders en randvoorwaarden”, liet ook wethouder Gijs van Itersen Scholten niet na, om nog even te benoemen. Dat politiebureau, dat staat er voorlopig nog wel; er zijn geen concrete plannen om het Kanaalschiereiland anders in te richten.
Tóch wilde de wethouder de prijsuitreiking wel op zich nemen, vooral omdat hij de open discussie zo waardeert, en omdat het hem raakt hoezeer Alkmaarders zich betrokken tonen bij hun stad.
Dat benadrukte ook juryvoorzitter Dorine van Hoogstraten in haar toespraak voorafgaand aan de prijsuitreiking door de wethouder: “Het is mooi om te zien hoeveel mensen dit kan schelen.” (tekst gaat door onder de foto)
De jury, met Van Hoogstraten als voorzitter en naast Diepenmaat als leden Janwillem Snieder (AIA), Noud van Geffen (Theater De Vest & Grote Kerk), Björn Mulder (Alkmaars Bolwerk) en architecten Nico Zimmerman en Thijs Asselbergs, had er nog best een kluif aan gehad. De ontwerpen die waren binnengekomen waren ontzettend verschillend en juist daarom moeilijk te vergelijken.
In totaal beoordeelde de jury 26 ingediende plannen. Minder dan gedacht, wel, in eerste instantie waren er ruim zestig inzendingen. Maar de spelregels waren streng. Van de 26 indieners kwamen 19 uit de professionele hoek, zeven andere waren ‘open inzendingen’ van mensen buiten het vak. Voor beide categorieën was een geldprijs à 1.500 euro beschikbaar.
De wedstrijd leverde in de woorden van Diepenmaat een ‘unieke verzameling ideeën’ op. Met zeker veel grote gebaren en dat beviel hem. “Alkmaar kent niet veel iconische plekken, laat staan iconische gebouwen!” (tekst gaat door onder de foto)
Het publiek in de zaal zag vervolgens de meest buitenissige ontwerpen aan zich voorbijtrekken, van hoogbouw tot een park, van gebouwen in vrije vormen tot strakke lijnen, van historische gevels tot glimmend nieuwe – en ook dat oude politiebureau kwam nog terug, in aangepaste vorm.
De inzenders hadden behalve zichzelf ook AI aan het werk gezet, viel soms wel op, al was het echte handwerk van maquettes bouwen en tekeningen maken op doorschijnend papier gelukkig nog niet verdwenen.
De eerste prijs in de open categorie ging naar het Mallegatseiland van Les is more, waar de jury wel overeenkomsten met het Groninger Museum in zag; de eerste prijs in de professionele categorie ging naar ‘Hortus Connecticus’ van Breddels Architecten, een plan dat woningbouw en openbare ruimte op een aansprekende manier wist te verbinden. (tekst gaat door onder de foto)
“Dit is vrijelijk associëren op een idee, maar het is zeker zo dat Alkmaar gigantisch gaat veranderen”, overwoog wethouder Gijsbert van Iterson Scholten. Daarbij refereerde hij aan woningbouw, maar ook aan het extra geld voor infrastructuur dat het rijk beschikbaar stelde.
In die context kwam ook het ooit geopperde idee van een brug met zwevende gondel nog weer terug in de plannen van de ideeënwedstrijd. Maar ook dat zal dus iets voor de verre toekomst zijn. (tekst gaat door onder de foto)
Een opvallend moment tijdens de prijsuitreiking was de ‘eervolle vermelding’ voor Woltjer / Berkhout Architecten uit Haarlem. Hun inzending ging tegen alle regels in, liet de invulling van het Kanaalschiereiland aan de volgende generaties, en focuste in de plaats op de overgang van de oude stad naar dat eiland.
“We wisten ook wel, we gaan niet winnen, maar we wilden dit verhaal vertellen”, legde Tom Berkhout de eigenwijsheid van hun inzending uit. “Een iconisch gebouw is een quick fix, het gaat echt om de ruimte. Wat ervaren mensen als ze uit de binnenstad komen?” (tekst gaat door onder de foto)
In het plan van Berkhout en Woltjer komt er nóg een schiereiland bij, om van het Afgesneden Kanaalvlak een echte binnenhaven te maken, met aan weerszijden groen, en meerdere bruggen.
De bekende architect Sjoerd Soeters, ook aanwezig, zou dit plan met liefde verdedigen, vertrouwde hij Streekstad Centraal toe, en hij was niet de enige die enthousiast was. Ook de jury waardeerde de originele toekomstvisie op de Kanaalkade, waar Alkmaar toch óók eens wat mee moet – alleen was dat deze keer de opdracht niet.
“Nee, wat wij hebben gedaan was niet volgens de spelregels”, erkent Berkhout. “Maar soms moet je je hart volgen.”