Het is muisstil in de Grote Kerk van Alkmaar zondagochtend, op het zachte en doordringende geluid van een klankschaal na. Zojuist heeft burgemeester Anja Schouten na een plechtige toespraak namens het stadsbestuur officieel erkenning uitgesproken voor het lokale slavernijverleden en een minuut stilte gevraagd. Haar woorden vergen bij veel aanwezigen tijd om neer te dalen.
De lading van de woorden is bij het aanwezige publiek en de leden van de klankbordgroep bijna voelbaar; de woorden lijken diep binnen te komen als de burgemeester uitspreekt dat Alkmaar geprofiteerd heeft van een systeem van uitbuiting en ontmenselijking.
Het gemeentebestuur koos voor de start van het kunstproject ‘Draden van ons Nederlandse slavernijverleden’ om de erkenning uit te spreken. Inwoners wordt gevraagd de komende tijd een steentje bij te dragen aan een groot wandkleed dat verwijst naar het Nederlandse slavernijverleden. Daarmee werd het formele bestuurlijke moment voor veel aanwezigen het hoogtepunt dat de meeste indruk maakte. (tekst gaat verder onder de foto)
“De gemeente Alkmaar erkent dat het historische stadsbestuur en inwoners van de stad betrokken waren bij kolonialisme, handel in tot slaaf gemaakte mensen en slavernij”, sprak de burgemeester helder en resoluut vanaf het spreekgestoelte. Het is een historische stap voor de kaasstad, die lang geen aandacht had voor deze ongemakkelijke waarheid.
Vrijdag kreeg de media al een openhartige toelichting van wethouder Gijsbert van Iterson Scholten waarom dit moment zo belangrijk is voor de stad. “We zaten als Alkmaar tot onze nek erin”, stelde hij onomwonden vast over de historische rol van het gemeentebestuur in de VOC en WIC. Die rol viel niet meer te ontkennen na onderzoek dat in maart werd gepresenteerd in het Regionaal Archief Alkmaar. (tekst gaat verder onder de foto)
Toch heeft het college bewust gekozen voor erkenning en niet voor formele excuses. “Excuses kunnen polariserend werken”, zo legde de wethouder uit. Volgens hem is de situatie niet zo zwart-wit en kunnen excuses soms zelfs leeg aanvoelen. “Van: sorry en dan is het klaar”, zo stelde Van Iterson Scholten.
“Grote namen als premier Rutte en de Koning deden het al. En dan komen wij er nog eens achteraan. Die kunnen wij niet toppen. En als je hier sorry voor zegt, waar stop je dan?” In plaats daarvan kiest het Alkmaarse bestuur liever voor een route van echte, concrete stappen, met de nadruk op educatie en bewustwording. (tekst gaat verder onder de foto)
Deze publieke erkenning houdt volgens de wethouder wel een wezenlijke verandering in hoe we naar onze eigen stad en verleden kijken. “Dat betekent dat we de Alkmaarse geschiedenis herschrijven. Dat we een bredere geschiedenis gaan vertellen,” benadrukte hij. De welvaart uit de Gouden Eeuw blijft een feit, maar het eerlijke verhaal is volgens hem vanaf nu dat deze rijkdom deels is betaald met het werk, de gezondheid en de levens van tot slaaf gemaakten en contractarbeiders.
Van Iterson Scholten merkt zelf ook dat de harde onderzoeksresultaten de blik van mensen op hun vertrouwde omgeving veranderen. “Mensen lopen nu met een heel andere blik langs die mooie, voorname huizen, omdat we weten dat die rijkdom deels is verdiend met suikerplantages en het werk van tot slaaf gemaakten,” schetste hij illustrerend. (tekst gaat verder onder de foto)
Het slavernijverleden is voor de bestuurder en de aanwezigen in de kerk absoluut geen afgesloten hoofdstuk in een geschiedenisboek. De gevolgen ervan werken nog altijd door in het dagelijks leven. “Je ziet nog steeds allerlei structurele patronen en onbewuste beelden over mensen van kleur in onze maatschappij,” verklaart de wethouder stellig.
Hij hoopt dat de stap die zondag is gezet leidt tot meer maatschappelijk inlevingsvermogen. “Ik hoop vooral dat inwoners beter gaan snappen hoe het is voor anderen en zich bewust worden van privileges, bijvoorbeeld dat je bij een supermarkt nog steeds makkelijker wordt aangenomen als je Kees-Jan heet in plaats van Abdoel,” gaf hij als voorbeeld uit de praktijk. (tekst gaat verder onder de foto)
Na de minuut stilte en de plechtige woorden van de burgemeester wordt het onderzoek nog eens samengevat door historicus Micaela Cabrita da Palma. Ter afsluiting begeeft het gezelschap zich naar het grote wandkleed. Aan wethouder Van Iterson Scholten valt de eer te beurt om letterlijk de eerste steek te zetten. Het is het tastbare begin van een nieuwe focusagenda voor de stad, waarmee de initiatiefnemers nadrukkelijk ruimte willen maken voor de verhalen van alle diverse gemeenschappen.
De menselijke stip op de horizon is voor Van Iterson Scholten in ieder geval duidelijk: “Ik hoop heel erg dat al deze groepen het gevoel krijgen dat zij ook bij Alkmaar horen, en dat we niet alleen maar het succesverhaal van het Alkmaars Ontzet vertellen, maar dat er een volwaardige plek voor hen is”.
Leonie Boekel, voorzitter van de Stichting Alkmaar voor Alkmaar hoopt dat de woorden van het gemeentebestuur een eerste stap zijn: “Ik hoop dat dit een komma is en geen punt, maar daar heb ik alle vertrouwen in.” (Hoofdfoto: Marco Schilpp)