Het is niet Woerden, het is niet Culemborg, en ook nét niet Deventer. Nee, Álkmaar is de meest gemiddelde gemeente van Nederland. Dat zegt Jan Willem Berendstijn, die voor zijn website Gemiddelden.nl onderzoek deed naar de statistieken die van Nederlandse gemeenten worden bijgehouden.
Jarenlang gold Woerden als de meest gemiddelde gemeente van Nederland en die naam wordt dus nog steeds veel genoemd als het om de nationale doorsnee gaat. Ook Culemborg heeft wel eens deze titel gekregen, wat mede aanleiding was voor de bekroonde documentaireserie uit 1975 over deze stad: Culemborg Bijvoorbeeld.
Maar nu, volgens de laatste berekeningen, valt Alkmaar deze eer te beurt en kan er wellicht worden uitgekeken naar een negendelige documentaireserie over Alkmaar. (tekst gaat door onder de foto)
“Ik ben de afgelopen weken in de cijfers van het CBS gedoken”, legt Berendstijn zijn werkwijze uit. “Met een simpele vraag: welke gemeente lijkt het meest op Nederland als geheel? Ik heb daarvoor alle 341 gemeenten langs 53 cijfers gelegd.”
Als we dan kijken naar de relatieve afwijking van het gemiddelde per gemeente, dan komt Alkmaar opvallend vaak in de landelijke toptien met de kleinste afwijking. Dat betekent niet dat Alkmaar 53 keer bovenaan staat, zeker niet, maar geen andere Nederlandse gemeente scoort gemiddeld zó gemiddeld – om het maar eens zo uit te drukken.
Berendstijn vergeleek uiteenlopende bevolkingscijfers, zoals de grootte van huishoudens en de sterfte, maar ook economische cijfers als de WOZ-waarde, het vermogen van inwoners en de uitkeringen per inwoner, en zaken als opleidingsniveau en de afstand tot voorzieningen. (tekst gaat door onder de foto)
Vooral als het gaat om inkomen, opleidingsniveau en mobiliteit blijkt Alkmaar érg dicht bij de landelijke doorsnee uit te komen, laat Berendstijn zien op zijn website. Al is de afwijking ook weer niet nul. Het is uiteindelijk natuurlijk statistiek achter de komma, eerst en vooral een leuke rekenoefening.
Toch kan het resultaat van de vergelijking wel wat opleveren voor Alkmaar. Landelijke media zijn vaak op zoek naar gemiddelde gemeenten om er bijvoorbeeld verslag te doen tijdens verkiezingen of andere nationale gebeurtenissen. Misschien is dus wel iets vaker landelijke verslaglegging uit Alkmaar te verwachten.
Het resultaat is best betrouwbaar, verklaart Berendstijn: “De berekening is negen keer herhaald, elke keer met een heel thema weggelaten. Alkmaar staat in alle negen varianten bovenaan.”
Tegelijk is Alkmaar zeker niet alléén maar gemiddeld. “Alkmaar is op één punt wél buitenissig: er wordt flink meer gebouwd dan gemiddeld, bijna 15 nieuwe woningen per duizend tegen 8,6 landelijk”, haalt Berendstijn aan. “Dus helemaal voorspelbaar zijn jullie nou ook weer niet.”
Al die nieuwe woningen zullen weer andere mensen naar Alkmaar trekken, en die kunnen de statistische realiteit weer veranderen. Dan neemt wellicht de huidige nummer twee, Deventer, het stokje over als meest gemiddelde gemeente van Nederland.